📊
બી.એડ. વાર્ષિક પાઠ આયોજન કોડ
વિષય: નામાનાં મૂળતત્વો (Elements of Accounts)
🎯 શૈક્ષણિક હેતુઓ (General Objectives)
જ્ઞાન (Knowledge)
• વિદ્યાર્થીઓ નામાના ચોપડે પેટાનોંધનો અર્થ અને તેની વ્યાખ્યા સ્પષ્ટ કરી શકશે.
• વિદ્યાર્થીઓ પેટાનોંધના વિવિધ પ્રકારોની સૈદ્ધાંતિક સમજ મેળવશે.
• વિદ્યાર્થીઓ પેટાનોંધના વિવિધ પ્રકારોની સૈદ્ધાંતિક સમજ મેળવશે.
સમજ (Understanding) & ઉપયોજન (Application)
• વિદ્યાર્થીઓ આમનોંધના ચોપડાની મર્યાદાઓ સમજી પેટાનોંધની ઉપયોગિતા ઓળખી શકશે.
• વિદ્યાર્થીઓ મેળવેલા જ્ઞાનનો ઉપયોગ કરીને વ્યાપારી જીવનમાં ખરીદનોંધ, વેચાણનોંધ વગેરેનું પૃથ્થકરણ કરી શકશે.
• વિદ્યાર્થીઓ મેળવેલા જ્ઞાનનો ઉપયોગ કરીને વ્યાપારી જીવનમાં ખરીદનોંધ, વેચાણનોંધ વગેરેનું પૃથ્થકરણ કરી શકશે.
કૌશલ્ય (Skills)
• વ્યાપારી વ્યવહારો પરથી ઉધાર વ્યવહારોને વર્ગીકૃત કરી અલગ-અલગ પેટાનોંધો જાતે તૈયાર કરવાનું હિસાબી કૌશલ્ય મેળવશે.
🛠️ ઉપયોગમાં લીધેલ શૈક્ષણિક સાધનો
• પદ્ધતિઓ: કથન પદ્ધતિ, નિગમન પદ્ધતિ, પ્રશ્નોત્તરી પદ્ધતિ.
• સાધનો: ચોક, ડસ્ટર, પોઇન્ટર, રોલ અપ બોર્ડ.
• T.L.M. (ચાર્ટ): પેટાનોંધોના વર્ગીકરણના પ્રકારો દર્શાવતો રંગીન ચાર્ટ નમૂનો.
• સંદર્ભ ગ્રંથ: ધોરણ-૧૧ નામાનાં મૂળતત્વો પાઠ્યપુસ્તક (ગુ.રા.પા.પુ. મંડળ) તથા નવનીત સંદર્ભ સાહિત્ય.
• સાધનો: ચોક, ડસ્ટર, પોઇન્ટર, રોલ અપ બોર્ડ.
• T.L.M. (ચાર્ટ): પેટાનોંધોના વર્ગીકરણના પ્રકારો દર્શાવતો રંગીન ચાર્ટ નમૂનો.
• સંદર્ભ ગ્રંથ: ધોરણ-૧૧ નામાનાં મૂળતત્વો પાઠ્યપુસ્તક (ગુ.રા.પા.પુ. મંડળ) તથા નવનીત સંદર્ભ સાહિત્ય.
સોપાન ૧
🔍 વિષયાભિમુખ રસપ્રદ કથન (Introductory Story)
📖 શિક્ષક દ્વારા કથન (વાર્તા)
"એક રામપુર નામનું સુંદર ગામ હતું. તે ગામમાં રામ અને શ્યામ નામના બે પાકા મિત્રો રહેતા હતા. આ બંને મિત્રોએ ભેગા મળીને તૈયાર ફર્નિચર બનાવવાનો મોટો બિઝનેસ શરૂ કર્યો. તેમના ફર્નિચરના ભવ્ય શો-રૂમનું નામ તેમણે 'મારુતિ ફર્નિચર માર્ટ' રાખ્યું હતું.
તેમનો ફર્નિચરનો વેપાર ખૂબ પ્રખ્યાત હોવાથી રામ અને શ્યામ રોજિંદા ખૂબ મોટા પ્રમાણમાં વ્યાપારી વ્યવહારો કરતા હતા. શરૂઆતમાં તેઓ આ બધા જ વ્યવહારોની નોંધ એક જ 'આમનોંધના ચોપડા' માં કરતા હતા. પરંતુ વ્યવહારો એટલા બધા વધી ગયા કે વારંવાર એક જ પ્રકારના વ્યવહારો નોંધવામાં અને સરવાળો કરવામાં સમય ખૂબ બગડતો હતો. આથી તેમણે પોતાના વ્યવહારોને વ્યવસ્થિત રીતે અલગ-અલગ કરવા માટે વર્ગીકૃત ચોપડા રાખવાનું નક્કી કર્યું..."
તેમનો ફર્નિચરનો વેપાર ખૂબ પ્રખ્યાત હોવાથી રામ અને શ્યામ રોજિંદા ખૂબ મોટા પ્રમાણમાં વ્યાપારી વ્યવહારો કરતા હતા. શરૂઆતમાં તેઓ આ બધા જ વ્યવહારોની નોંધ એક જ 'આમનોંધના ચોપડા' માં કરતા હતા. પરંતુ વ્યવહારો એટલા બધા વધી ગયા કે વારંવાર એક જ પ્રકારના વ્યવહારો નોંધવામાં અને સરવાળો કરવામાં સમય ખૂબ બગડતો હતો. આથી તેમણે પોતાના વ્યવહારોને વ્યવસ્થિત રીતે અલગ-અલગ કરવા માટે વર્ગીકૃત ચોપડા રાખવાનું નક્કી કર્યું..."
શિક્ષકની પ્રવૃત્તિ (વાર્તા આધારિત પ્રશ્નો)
૧. રામ અને શ્યામના ફર્નિચરના શો-રૂમનું નામ શું હતું?
૨. તેઓ શરૂઆતમાં બધા જ આર્થિક વ્યવહારો શેમાં નોંધતા હતા?
૩. એક જ પ્રકારના વારંવાર થતા વ્યવહારોને અલગ અલગ નોંધવાની ચોપડા પદ્ધતિને એકાઉન્ટમાં શું કહેવાય?
૨. તેઓ શરૂઆતમાં બધા જ આર્થિક વ્યવહારો શેમાં નોંધતા હતા?
૩. એક જ પ્રકારના વારંવાર થતા વ્યવહારોને અલગ અલગ નોંધવાની ચોપડા પદ્ધતિને એકાઉન્ટમાં શું કહેવાય?
વિદ્યાર્થીની પ્રવૃત્તિ (જવાબો)
• ઉત્તર ૧: મારુતિ ફર્નિચર માર્ટ. [સુદ્રઢક: શાબાશ!]
• ઉત્તર ૨: આમનોંધના ચોપડામાં. [સુદ્રઢક: બહુ સરસ!]
• ઉત્તર ૩: સમસ્યાાત્મક પ્રશ્ન (વિદ્યાર્થીઓ ઉત્તર આપવા પ્રયત્ન કરશે પરંતુ સ્પષ્ટ વ્યાખ્યા નહિ આપી શકે).
• ઉત્તર ૨: આમનોંધના ચોપડામાં. [સુદ્રઢક: બહુ સરસ!]
• ઉત્તર ૩: સમસ્યાાત્મક પ્રશ્ન (વિદ્યાર્થીઓ ઉત્તર આપવા પ્રયત્ન કરશે પરંતુ સ્પષ્ટ વ્યાખ્યા નહિ આપી શકે).
📢 હેતુકથન
"તો વિદ્યાર્થી મિત્રો, આજે આપણે એક જ આમનોંધના ચોપડાના બદલે વ્યવહારોની સરળ અને વર્ગીકૃત નોંધ રાખવા માટે ઉપયોગી એવી 'પેટાનોંધો' અને તેના પ્રકારોનો વિગતવાર અભ્યાસ કરીશું."
સોપાન ૨
📊 વિષયવસ્તુ નિરૂપણ: પેટાનોંધોનું સંપૂર્ણ વર્ગીકરણ
વ્યાખ્યા: એક જ પ્રકારના વારંવાર થતા વ્યવહારો નોંધવા માટે આમનોંધના ચોપડાની જે વર્ગીકૃત નોંધ (ભાગો) તૈયાર કરવામાં આવે છે, તેને પેટાનોંધ કહે છે. પેટાનોંધોના મુખ્ય ૪ પ્રકારો છે જેને નીચેના ડિજિટલ ચાર્ટ દ્વારા સમજી શકાય:
📋 પેટાનોંધોના પ્રકાર
A. માલ અંગેની નોંધો
૧. ખરીદનોંધ
૨. વેચાણનોંધ
૩. ખરીદપરત નોંધ
૪. વેચાણપરત નોંધ
B. રોકડમેળ (Cash Book)
૧. એક ખાનાવાળો
૨. બે ખાનાવાળો
૩. ત્રણ ખાનાવાળો
C. હૂંડી અંગેની નોંધો
૧. લેણીહૂંડી નોંધ
૨. દેવીહૂંડી નોંધ
D. ખાસ આમનોંધ
૧. ખાસ આમનોંધ (Journal Proper)
📝 શ્યામફલક કાર્ય (Digital Blackboard Work)
⚠️ ખાસ ધ્યાનમાં રાખવાના હિસાબી નિયમો:
• નિયમ ૧: માલની પેટાનોંધોમાં (ખરીદ-વેચાણનોંધ) માત્ર ને માત્ર ઉધાર વ્યવહારોની જ નોંધ થાય છે.
• નિયમ ૨: કોઈપણ રોકડ વ્યવહાર માલની પેટાનોંધમાં લખાશે નહીં (તે સીધો રોકડમેળમાં જશે).
• નિયમ ૩: મિલકત ખરીદી કે વેચાણના ઉધાર વ્યવહારો ખાસ આમનોંધના ચોપડે લખાશે.
• નિયમ ૪: અંશતઃ રોકડ અને અંશતઃ ઉધાર વ્યવહાર હોય તો તેને સંપૂર્ણ ઉધાર વ્યવહાર ગણી પેટાનોંધમાં નોંધવામાં આવે છે.
• નિયમ ૨: કોઈપણ રોકડ વ્યવહાર માલની પેટાનોંધમાં લખાશે નહીં (તે સીધો રોકડમેળમાં જશે).
• નિયમ ૩: મિલકત ખરીદી કે વેચાણના ઉધાર વ્યવહારો ખાસ આમનોંધના ચોપડે લખાશે.
• નિયમ ૪: અંશતઃ રોકડ અને અંશતઃ ઉધાર વ્યવહાર હોય તો તેને સંપૂર્ણ ઉધાર વ્યવહાર ગણી પેટાનોંધમાં નોંધવામાં આવે છે.
સોપાન ૩
📊 મૂલ્યાંકન કસોટી અને સ્વાધ્યાય કાર્ય
મૂલ્યાંકન પ્રશ્નો (Evaluation)
• પ્રશ્ન ૧: વેપારીએ કરેલા માલના ઉધાર વેચાણની નોંધ કઈ પેટાનોંધમાં થાય છે? (ઉત્તર: વેચાણનોંધ)
• પ્રશ્ન ૨: મિલકતની ઉધાર ખરીદી કઈ પેટાનોંધમાં નોંધવામાં આવે છે? (ઉત્તર: ખાસ આમનોંધ)
• પ્રશ્ન ૨: મિલકતની ઉધાર ખરીદી કઈ પેટાનોંધમાં નોંધવામાં આવે છે? (ઉત્તર: ખાસ આમનોંધ)
🏡 ગૃહકાર્ય / સ્વાધ્યાય (Homework)
સ્વાધ્યાય કાર્ય: પેટાનોંધનો સ્પષ્ટ અર્થ લખી, તેના મુખ્ય ચારેય પ્રકારોનું નામકરણ કોષ્ટક સ્વરૂપે સુંદર અક્ષરે તમારા હોમવર્કના ચોપડામાં લખીને લાવવું.